Wikia


Sjabloon:Flag of the Netherlands.png RandstadRail
RandstadRail
Eerste tram:  29 oktober 2006
Spoorbreedte: 1.435 mm
Aantal lijnen: 7
RegioCitadis Ternoot
Een RandstadRail RegioCitadis tram op de halte Ternoot


RandstadRail is een vanaf 2006 in gebruik genomen lightrail en snelbusnetwerk in Zuid-Holland. Een van de belangrijkste kenmerken van RandstadRail is de koppeling van het tracé van twee voormalige spoorlijnen (Zoetermeer Stadslijn en Hofpleinlijn) aan het tramnetwerk in Den Haag en het metronetwerk in Rotterdam. Voor RandstadRail zijn nieuwe stations geopend en is de frequentie op de lijnen aanzienlijk verhoogd. Het rollend materieel op de twee genoemde spoorlijnen is vervangen door sneltrams (HTM) en sneltrams/metro's (RET). Met RandstadRail is gepoogd het openbaar vervoer in de regio aantrekkelijker te maken en de verkeersdruk op de autowegen te verlagen.

Planfase Edit

Oorspronkelijk gebruik van de tracés Edit

RandstadRail bestaat uit twee delen, die voornamelijk rijden op voormalige spoor- en tramwegtrajecten. Het ene op Rotterdam gerichte gedeelte maakt gebruik van de voormalige Hofpleinlijn tussen NSDen Haag Centraal en Rotterdam Hofplein, terwijl het andere op Den Haag gerichte deel vooral gebruikmaakt van de voormalige Zoetermeer Stadslijn. In Den Haag rijden de trams uit Zoetermeer verder door de stad over het tramnetwerk van de HTM.

Hofpleinlijn Edit

De Hofpleinlijn was een dubbelsporige lijn van de Zuid-Hollandsche Electrische Spoorweg-Maatschappij tussen Den Haag Hollands Spoor, Scheveningen en Rotterdam Hofplein. Op 2 mei 1907 werd het eerste gedeelte van de lijn geopend tussen de Loolaan in Den Haag en het eindpunt in Scheveningen. Een jaar later werd de lijn verlengd naar Rotterdam, overgenomen door de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij en als eerste spoorlijn van Nederland geëlectrificeerd, overigens met de later afwijkende wisselspanning van 10kV/25Hz. In 1926 werd de lijn omgebouwd naar de Nederlandse standaard van 1500 V gelijkspanning. Wegens afname van het vervoer werd op 4 oktober 1953 het gedeelte naar Scheveningen gesloten en later opgebroken. Een kort restant van de spoorlijn naar Scheveningen was van 4 februari 1957 tot 31 december 1988 als aansluiting van de NAM in gebruik. Eind jaren zestig overwoog de NS om de hele Hofpleinlijn te sluiten, omdat deze voor het bedrijf onrendabel was. Dit kwam mede door de quasi-parallelle ligging met de Oude Lijn. Omdat door de sluiting de werkplaats in Leidschendam onbereikbaar zou worden, en voor de sluiting geen toestemming werd gekregen van de overheid, ging dit niet door. Wel werd in 1970 het goederenvervoer over de lijn opgeheven. Bij de ingebruikname van RandstadRail moest de werkplaats in Leidschendam alsnog met een nieuwe verbinding op het spoorwegnet worden aangesloten, de Nootdorpboog.

Zoetermeer Stadslijn Edit

De Zoetermeer Stadslijn was een spoorlijn tussen Den Haag Centraal en Zoetermeer en werd aangelegd om een goede verbinding te geven tussen de werkstad Den Haag en de slaapstad Zoetermeer, alsmede om Zoetermeer zelf van goed openbaar vervoer te voorzien. In de jaren zestig bleek namelijk dat Den Haag de bevolkingsgroei niet meer op eigen kracht zou kunnen opvangen. Daarom werd in 1962 het dorp Zoetermeer, dat destijds 10 000 inwoners telde, aangewezen als een groeikern waar grootschalige woningbouw zou plaatsvinden. In Zoetermeer reden de treinen in twee richtingen over een lusvormige lijn in de vorm van een krakeling.

De treinen tussen Den Haag en Zoetermeer waren altijd goed bezet, maar de Hofpleinlijn was voor de Nederlandse Spoorwegen een lijn die met opheffen werd bedreigd. Het beperkte reizigersvervoer op deze lijn - er is een frequentere en snellere verbinding tussen Den Haag en Rotterdam via de Oude Lijn en het Rotterdamse eindpunt had geen aansluiting op het spoornet - was onvoldoende om de lijn in stand te houden. Het waren echter de aanwezigheid van de NedTrain -werkplaats in Leidschendam en de nuttige functie als omleidingsroute voor de Oude Lijn tussen Den Haag en Rotterdam die deze lijn in stand hielden.

Haags stadstramnetwerk Edit

In Den Haag rijdt lijn 3 over het traject dat de voormalige stadslijn 3 tot 28 augustus 2006 bereed tussen het Centraal Station en Loosduinen. Het tracé van deze lijn loopt voor een groot deel over de Laan van Meerdervoort. lijn 4 rijdt over het traject dat stadslijn 6 tot 16 mei 2007 bereed tussen Leyenburg en De Uithof. Zowel lijn 3 als 4 maken gebruik van de tramtunnel, het tramplatform op het Centraal Station en het tramviaduct naar Ternoot. Dit traject was al in gebruik door de tramlijnen 2, 3 en 6.

Motieven voor aanleg Edit

Tussen 1983 en 2008 is de bevolking in de zuidelijke Randstad gegroeid met ongeveer 15% tot ongeveer 2,1 miljoen personen. Het aantal arbeidsplaatsen groeide met meer dan 20%. Een aantal woningbouwprojecten in Pijnacker-Oost, Nootdorp, Leidschenveen en Ypenburg, gecombineerd met de reeds dagelijks aanwezig verkeerscongestie, maakte duidelijk dat het vervoer op beide bovengenoemde spoorlijnen verbeterd zou moeten worden, opdat het gebruik hiervan zou toenemen.

Plannen voor een regionaal sneltramsysteem Edit

In 1988 komt het Haagse gemeentebestuur met een nota waarin staat dat er wordt gewerkt aan een haalbaarheidsstudie voor een regionaal sneltramsysteem in de agglomeratie. Met de destijds gevreesde toename van het autoverkeer in Den Haag met 70% in de 21e eeuw wilde Den Haag het tramverkeer verbeteren. Door de Zoetermeer Stadslijn en Hofpleinlijn tot een sneltram om te vormen en door te trekken richting het centrum moest een overstap bij het Centraal Station van Den Haag tot het verleden horen. Uit onderzoeken bleek namelijk dat een overstap leidde tot een afname van aantal reizigers met 50%.

In de nota was rekening gehouden met diverse scenario's. Zo werd de mogelijkheid opengehouden dat de Hofpleinlijn ook door normale treinen zou worden bereden. Ook werd gedacht aan eenrichtingtrams, zoals een brede (2,65m) uitvoering van de GTL.

Met de in de nota gestelde verbeteringen trachtte het gemeentebestuur het aantal reizigers op de Zoetermeerlijn te verhogen met 26%. De druk van het autoverkeer zou met 7% afnemen.

Het sneltramvoorstel werd op 22 juni 1988 behandeld door de Haagse raadscommissie, die het zag als een reële variant om de automobiliteit terug te dringen en bij te dragen aan het bereikbaarheidsprobleem.

Het eerste idee met de naam RandstadRail Edit

Op 9 juni 1988 lanceerde de Verkeersdienst Rotterdam het rapport Logistructuur Rotterdam, verkeers- en vervoerbeleid in de jaren negentig.

Doordat steeds meer mensen verder van hun werk woonden, nam het woon-werkverkeer in de regio Rotterdam toe.

In het rapport wordt voorgesteld een metrolijn aan te leggen naar Ridderkerk, met aftakkingen richting Hendrik-Ido-Ambacht en Alblasserdam. lijn 1 in Rotterdam zou worden verlengd naar Vlaardingen. In het rapport stond ook een verbinding van de Erasmuslijn met de Hofpleinlijn, eventueel direct als verbinding met de wijk Rijsendael en luchthaven Zestienhoven. Bij Pijnacker zou een verbinding met Zoetermeer worden aangelegd. Ten slotte zou de Hoekse Lijn aan de Rotterdamse metro worden gekoppeld.

Stichting RandstadRail Edit

In juli 1992 werd de Stichting RandstadRail opgericht, een samenwerkingsverband tussen de HTM, RET, streekvervoersbedrijf ZWN-Groep, NS en de regionale overheden met onder de leus "RandstadRail, de files voorbij" als doel de stedelijke netten van Den Haag en Rotterdam met de Zoetermeer Stadslijn en Hofpleinlijn te verbinden. In Rotterdam moest dit bewerkstelligd worden door de Hofpleinlijn te koppelen aan de metro, in Den Haag door de Zoetermeerse lijn te verbinden met tramlijnen richting Loosduinen en Scheveningen.

Verkenningsstudie RandstadRail Edit

In november 1996 presenteerden het Stadsgewest Haaglanden, Stadsregio Rotterdam, de Provincie Zuid-Holland en Rijkswaterstaat een verkenningsstudie over RandstadRail. In deze studie presenteerden deze overheden de volgende plannen:

  • Ombouw van de Zoetermeer Stadslijn en Hofpleinlijn tot lightrail;
  • Doortrekking van beide lijnen naar de stadscentra van beide steden;
  • Aanleg van een directe railverbinding tussen Zoetermeer en Rotterdam .

Deze projecten zouden, afhankelijk van de gekozen vormen, een investering vergen van 3 tot 6 miljard gulden.

Pilot Edit

Toenmalig Minister van Verkeer en Waterstaat Annemarie Jorritsma was slechts matig positief over het plan en stelde een pilot voor met lightrail-materieel of aangepast bestaand materieel. Op 8 juli 1997 tekenden de 4 betrokken overheden de Bestuurlijke Overeenkomst Randstadrail, waarin zij afspraken maakten over een planstudie naar de kosten en baten van dit lightrail-net.

Als snel bleek dat de pilot slecht doordacht was en grote vertraging zou opleveren. Niet alleen was onduidelijk hoe men sneltrams wilde combineren met de bestaande, hoge perrons; ook was nog niet bekend waar die trams dan vandaan gehaald zouden moeten worden.

Planstudie RandstadRail Edit

In april 1998 presenteerde de Stuurgroep RandstadRail de hoofdlijnen van een nieuwe studie, in november gevolgd door de definitieve versie. Vanwege de hoge kosten van het RandstadRail-project was besloten het geheel in twee fasen te scheiden. De eerste fase zou bestaan uit het ombouwen van de bestaande lijnen tot LightRail-lijnen waarop 2,65 meter brede voertuigen in een hoge frequentie de regio met beide grote steden zouden verbinden. Bij nieuw aan te leggen wijken zouden halten worden gebouwd. Naar de nieuwe woonwijk Zoetermeer Oosterheem zou een zijtak van de Zoetermeer Stadslijn worden aangelegd. Deze lijn zou in Den Haag door middel van een viaduct net voorbij Station Laan van NOI via de halte Beatrixkwartier met het Haagse tramnet worden verbonden. De Hofpleinlijn zou net zoals bij de spoorwegen op station Den Haag Centraal beginnen en zou over het originele traject moeten rijden naar Station Hofplein. Ook de mogelijkheid te rijden via de Blijdorpboog bij de Rotterdamse wijk Wilgenplas, behoorde tot de mogelijkheden.

In deze vorm zou RandstadRail slechts 1,2 miljard gulden gekost hebben, inclusief een aansluiting van de werkplaats in Leidschendam op de spoorlijn tussen Den Haag en Gouda (de latere Nootdorpboog).

Aanvullend advies Edit

De opdrachtgevende overheden vonden dit voorstel te mager, waarna de Stuurgroep opnieuw aan het werk ging. In Den Haag zou RandstadRail worden doorgetrokken naar Loosduinen, terwijl in Rotterdam de lijn gekoppeld zou worden aan de metro. Deze koppeling met de metro bracht van zowel HTM- als RET-zijde bezwaren met zich mee. In het centrum van Den Haag zouden door deze koppeling voertuigen verschijnen die slechts konden stoppen aan perrons van minstens 90 centimeter hoog. Men vond de aanleg hiervan een onaanvaardbare ingreep op het stadsbeeld. Rotterdam echter wilde geen trams toelaten op de metrolijnen, de RET achtte de capaciteit van de trams te klein voor de vervoersvraag van de metro in Rotterdam.

Om die reden splitste men RandstadRail in twee projecten, namelijk metro's op de Hofpleinlijn en sneltrams op de Zoetermeer Stadslijn. Op het gemeenschappelijke traject tussen NSStation Leidschenveen en NSStation Laan van NOI zouden hybride perrons komen, ofwel perrons met gedeeltelijk een lage en een hoge opstap.

Financiering en besluitvorming Edit

Door de aangepaste plannen stegen de verbouw- en aanlegkosten van 1,2 naar 1,8 miljard gulden, nog exclusief materieel. De Stuurgroep RandstadRail verdedigde deze kostenverhoging met de verwachting dat de vervoerwaarde en het kostendekkingspercentage zouden stijgen. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat wilde echter niet meer geld toezeggen dan de eerder beschikbaar gestelde 1,2 miljard gulden. Om die reden moest er bezuinigd worden en moest geld worden onttrokken uit andere projecten.

Allereerst werd een geplande zijtak van Berkel naar Bergschenhoek geschrapt, wat een besparing van ongeveer 147 miljoen gulden opleverde. Met het niet opknappen van het slechts tijdelijk gebruikte station Hofplein en het spoorwegviaduct hiernaartoe zou wederom 45 miljoen worden bespaard.

Ten derde bleef er geld over bij het Beneluxlijn-project, omdat deze metro tussen Schiedam en Hoogvliet goedkoper kon worden aangelegd dan geraamd. Aan de Haagse zijde werd het plan om de metrodiensten uit Rotterdam te laten keren op een nieuw viaduct in de Rijnstraat geschrapt (doortrekking naar Scheveningen zou dan gemakkelijker geweest zijn); in plaats daarvan zouden de voertuigen keren op twee sporen van het treinstation.

De landelijke overheid stelde 400 miljoen gulden extra ter beschikking. Dit geld was afkomstig uit onder andere het Bereikbaarheidsoffensief Randstad.

Op 12 juli 2000 tekenden de regio's en de minister van Verkeer en Waterstaat een principeovereenkomst. Vanwege de aanpassingen in de plannen zou de oplevering van RandstadRail worden vertraagd van 2004 tot 2006.

Op 21 november 2002 werd in Leidschenveen een formeel begin gemaakt met de verbouwingswerkzaamheden.

Aanpassingen aan de infrastructuur Edit

Loskoppeling van het landelijke spoorwegnet Edit

Om RandstadRail te laten functioneren was een groot aantal verbouwingen noodzakelijk. Een van de belangrijkste wijzigingen bestond uit het fysiek loskoppelen van RandstadRail van het landelijk spoorwegnet. Met uitzondering van één wissel bij de Nedtrain-werkplaats in Leidschendam, om materieel uit te wisselen, is er geen fysieke aansluiting met het spoorwegnetwerk. De bovenleidingsspanning is gewijzigd van 1500 V naar 750 V, de gebruikelijke spanning voor de metro en sneltram in Nederland.

Wettelijk heeft het deel van het netwerk van Den Haag Centraal tot en met Zoetermeer en Rotterdam de status van lokaalspoorweg.

Wijzigingen bij Den Haag Centraal Edit

Tramplatform CS Den Haag 1979
De inrichting van tramperrons voor de aanpassingen voor RandstadRail. Alleen rechts uitstappen is mogelijk. Van links naar rechts: trams komende van de keerlus, doorgaande trams richting stad, trams naar de keerlus, doorgaande trams richting Bezuidenhout

De metro's uit Rotterdam keren op de twee noordelijke perronsporen van station Den Haag Centraal (spoor 11 en 12). Het traject ligt geheel gescheiden van het landelijke spoornet, waarvoor wisselverbindingen verwijderd moesten worden. Ook zijn de perrons met enkele centimeters verhoogd, waardoor een gelijkvloerse instap is ontstaan.

In de toekomst komt er een eindstation boven het busplatform. Het wordt een stalen constructie die hetzelfde eruit komt te zien als de Netkous-viaduct van lijn 3 en 4. De sporen 11 en 12 komen weer in handen van de NS zodra Metrolijn E het nieuwe eindstation gaat gebruiken.

De tramperrons boven werden herbouwd zodat er een eilandperron per richting is die voor zowel voor enkelrichting trams (binnensporen) als voor de tweerichtingsvoertuigen van Randstadrail (binnen- en buitensporen) te gebruiken zijn. De tramkeerlus werd gesloopt. Met een tailtrack (keerspoor) is er wel de mogelijkheid om de spitslijnen van lijn 3 komende van de stad te keren. De trams uit Zoetermeer kunnen ook in Centraal keren, maar dan is geen verkeer in de tramtunnel mogelijk, daar de trams keren op het spoor komende van de tunnel.

Wijzigingen bij station Den Haag Laan van NOI Edit

HTM 4021 Den Haag Station Laan van NOI 16-11-2006 Infrastructuur
RandstadRail rijdt nu aan de noordelijke zijde bij station Laan van NOI. Op de achtergrond buiten beeld de tunnelkruising met de spoorlijn.
Kruising Hofpleinlijn-oude lijn

Om conflicten tussen heavy rail (trein) en lightrail (RandstadRail) tegen te gaan, werd ten oosten van NSStation Laan van NOI een onderdoorgang gebouwd, zodat RandstadRail en trein elkaar ongelijkvloers kunnen kruisen. RandstadRail duikt na het station onder het dubbelsporige spoortraject door en maakt nu gebruik van de twee noordelijke sporen, waardoor het tracé gemakkelijk kon worden aangesloten op het Netkous door het Beatrixkwartier. Ook werd het gemakkelijker om de sporen van RandstadRail voor de sneltrams uit Rotterdam te NSDen Haag Centraal vrij te leggen van het spoorwegnet bij dit kopstation.

Het treinverkeer op de Oude Lijn maakt gebruik van de vier zuidelijke sporen van het station. Over het algemeen rijden via de twee zuidelijke sporen de treinen vanuit Leiden richting NSStation HS , terwijl de middelste twee sporen gebruikt worden door de treinen tussen Leiden en Den Haag Centraal.

Deze ombouw was niet nodig geweest wanneer de sporen van de Hofplein- en Zoetermeerlijn al aan de noordelijke kant van het station hadden gelegen. De situatie van voor de verbouwing was ontstaan uit het verleden, toen er nog geen aftakking was vanuit station Laan van NOI richting Den Haag Centraal. Het station bestond toen uit vier sporen, die alle vier doorliepen richting station Hollands Spoor. De treinen uit Rotterdam Hofplein (de Zoetermeer Stadslijn bestond toentertijd nog niet) keerden toen ook op Hollands Spoor. Pas later is een viersporige boog tussen Den Haag Centraal en Laan van NOI aangelegd, waarbij ook direct twee sporen in het station werden bijgebouwd.

Afbraak verbindingsbogen spoorlijn Gouda-Rotterdam Edit

Om ruimte te maken voor de bouw van een metrotunnel richting Rotterdam Centraal, het zogenaamde Statenwegtracé, en om het RandstadRail-tracé van het spoorwegnet los te koppelen, werden in 2002 bij het Sint Franciscus Gasthuis beide verbindingsbogen tussen de Hofpleinlijn en de spoorlijn Utrecht - Rotterdam en de enkelsporige omloopboog tussen Rotterdam-Noord en Kleiweg afgebroken.

Nieuwe tracés Edit

Netkousviaduct Edit

RandstadRail Den Haag netkous
Het netkous-viaduct door het Beatrixkwartier

Om het tramnet van de HTM te verbinden met de Zoetermeerse tak van RandstadRail is er in de Prinses Beatrixlaan in het Beatrixkwartier, een snel gegroeide Haagse kantorenwijk, een viaduct gebouwd dat al snel de naam Netkous kreeg. Dit door architectenbureau Zwarts & Jansma getekende ontwerp heeft namelijk een opvallende draagconstructie in de vorm van een net en heeft door de lengte de vorm van een netkous. Het viaduct bestaat voor 400 meter uit een staalconstructie; de netkous heeft een doorsnede van maximaal 10 meter.

Door deze sterke constructie waren relatief grote overspanningen tot 50 meter mogelijk en kon het aantal steunpilaren beperkt blijven. De viaductsegmenten werden ter plaatse gemonteerd uit geprefabriceerde stalen ringen en buizen. Hiervoor werd bij het traject een tijdelijke montagehal gebouwd. In een speciale conserveringshal (opgebouwd uit zeecontainers) werden de viaductdelen voorzien van een beschermende coating. Het netkousviaduct werd op 3 september 2006 opgeleverd. De in het midden van het viaduct aanwezige halte Beatrixkwartier geeft de zakenwijk een goede ontsluiting met het openbaar vervoer.

Oosterheemtracé Edit

Oosterheem4021-L04 06.11.2006
Een tram aan het eindpunt in Zoetermeer Oosterheem
PijlrechtsZie ook: Oosterheemtracé

Het Oosterheemtracé is een 3,5km lange aftakking in de voormalige Zoetermeer Stadslijn bij station Seghwaert die een verbinding geeft naar de nieuwbouwwijk Oosterheem. Aan het tracé liggen drie haltes: Willem Dreeslaan, Oosterheem en de eindhalte Javalaan. Dit traject is onderdeel van RandstadRail 4.

Het tracé ligt gedeeltelijk op een dijklichaam, maar voor het grootste gedeelte op een viaduct en loopt midden door de wijk. De perrons zijn vanaf de straat bereikbaar via trappen of met een lift. Het eindpunt aan de Javalaan bestaat uit een tweesporige halte met aan beide zijde perrons. Daarachter liggen twee opstelsporen, het baanvak eindigt met een viaduct over een sloot in een weiland. Het tracé zal op termijn verlengd worden naar het toekomstige station BleiZo aan de spoorlijn Gouda - Den Haag op de grens van Lansingerland en Zoetermeer.

Aanpassingen aan bestaande tracés Edit

Haags tramnet Edit

De op Den Haag gerichte tramlijnen uit Zoetermeer maken in Den Haag gebruik van het reeds bestaande netwerk van de HTM. Omdat de 2,65 meter brede trams van RandstadRail 30 centimeter breder zijn dan de stadstrams, zijn de perrons op de trajecten van RandstadRail smaller gemaakt. Tevens zijn de haltes waar nodig opgehoogd om een gelijkvloerse instap mogelijk te maken. Hierdoor kunnen ook rolstoel- en rollatorgebruikers alsmede andere minder validen gemakkelijk in RandstadRail in- en uitstappen. Op een aantal plekken was het niet mogelijk de bestaande zijperrons te handhaven, waardoor daar middenperrons zijn gebouwd.

Omdat het materieel voor RandstadRail bestaat uit tweerichtingvoertuigen en er ter plaatse geen andere lijnen komen, is de keerlus bij het Arnold Spoelplein in de Haagse wijk Loosduinen vervangen door een kopeindpunt.

Omdat het stadstramtraject van de Haagse lijn 6, die gedeeltelijk door RandstadRail zou worden vervangen, door de smalle en drukke Hobbemastraat als vertragingsgevoelig bekendstaat, werd besloten RandstadRail via de Apeldoornselaan te laten lopen, waar een nieuw tracé werd aangelegd.

Voor spitsdiensten tussen Zoetermeer Oosterheem en het centrum van Den Haag werd in de Monstersestraat een kopeindpunt aangelegd.

Haagse tramtunnel Edit

TP3140199Grote Markt 4065 Grote Markt
Tramtunnel bij de halte Grote Markt
PijlrechtsZie ook: Haagse tramtunnel

Mede ter verbetering van de doorstroming van RandstadRail is door het centrum van Den Haag onder de Kalvermarkt, de Grote Marktstraat en de Prinsegracht een dubbelsporige tramtunnel aangelegd; deze tunnel werd in 2004 geopend. Ook de stadstramlijnen van en naar Leidschendam maken gebruik van deze tunnel, die twee haltes heeft.

Aanpassingen aan de perrons Edit

Om een gelijkvloerse instap mogelijk te maken tussen de perrons en de voertuigen van RandstadRail moesten alle bestaande haltes worden aangepast. De aan de Zoetermeer Stadslijn gelegen perrons moesten worden verlaagd naar 420mm, de vloerhoogte van de RegioCitadis, met uitzondering van de halte Zoetermeer Stadhuis. Daar is alleen het spoor verhoogd. De stations aan de Erasmuslijn moesten juist enkele centimeters worden verhoogd. De vijf stations die aan beide lijnen liggen en derhalve worden aangedaan door twee verschillende typen voertuigen met elk een aparte vloerhoogte zijn voorzien van een perron met hoogteverschillen. Aan de Haagse zijde bevinden zich de lagevloerperrons, aan de Rotterdamse zijde de hoge.

Alle stations zijn voorzien van DRIM's. Deze dynamische reisinformatiepanelen, die al eerder zijn toegepast bij de Rotterdamse metro, tonen de eerstvolgende twee of drie voertuigen met vermelding van lijn, bestemming en vertrektijd. Er kunnen ook tekstberichten over bijvoorbeeld versperringen of acties worden getoond.

In het kader van de sociale veiligheid zijn de perrons voorzien van camera's. De tunnel tussen Melanchthonweg en Rotterdam Centraal kreeg samen met het ondergrondse station Blijdorp ruim 130 camera's.

Nieuwe haltes aan bestaande tracés Edit

Om nieuwe woonkernen beter te kunnen ontsluiten met het openbaar vervoer en betere overstapmogelijkheden te bieden is voor RandstadRail een aantal nieuwe haltes geopend.

  • Station Leidschenveen werd geopend voor de lijnen 3, 4 en E in de wijk Leidschenveen in de gemeente Den Haag. De halte biedt overstapmogelijkheden van lijn E op 3 en 4 en op tramlijn 19 die 4 juli 2010 is gaan rijden.
  • Station Forepark werd geopend voor bewoners van de wijk Leidschenveen en werknemers voor het gelijknamige bedrijventerrein. De lijnen 3, 4 en E stoppen op dit station.
  • Station Voorweg Hoog werd geopend voor lijn 3 op de plek waar de lus door Zoetermeer zichzelf kruist om een overstap te bieden op station Voorweg Laag, waar reizigers met de lijnen 3 en 4 sneller richting Den Haag kunnen reizen. Eerst was er alleen station Voorweg laag (dit station heette toen Voorweg), in 2006 is er een nieuw station boven het toenmalige Voorweg gebouwd en werd Voorweg opgesplitst in Voorweg Hoog en Voorweg Laag.

Stallingsruimte Edit

Stalling Zoeterheem Oosterheem
De sporen in Zoetermeer Oosterheem die niet voor de dienst in gebruik zijn dienen als stalling

Om de trams en metro's van RandstadRail te stallen is een aantal nieuwe locaties in gebruik genomen en zijn andere uitgebreid.

  • De remise Zichtenburg is uitgebreid, waardoor 25 RegioCitadis voertuigen hier gestald kunnen worden. Ook de Centrale Tramwerkplaats van de HTM is hier gevestigd.
  • Bij de Nedtrain-werkplaats in Leidschendam is een 6-tal sporen in gebruik voor RandstadRail.
  • Aan het eindpunt van RandstadRail 4 in Zoetermeer Oosterheem is een stalling voor enkele voertuigen; hekken en camera's moeten kwaadwillenden hier tegenhouden. Een gedeelte van deze stalling ligt op een viaduct over de Olof Palmelaan. Voor het rijdend personeel is er een afgesloten parkeerplaats en een aantal keten. Deze sporen zullen als dienstspoor in gebruik worden genomen indien lijn 4 wordt doorgetrokken naar station BleiZo aan de spoorlijn tussen Gouda en Den Haag. Tot die verlenging is in 2008 besloten.
  • Het metro emplacement Waalhaven van de RET is tussen 28 januari en 1 augustus 2008 uitgebreid. Door aan de centrumzijde van het remisecomplex 10 sporen (de sporen 121 tot 130) 80 meter te verlengen kunnen 21 metrostellen van het type RSG3 hier extra worden opgesteld, naast de dienstvoertuigen van de Erasmuslijn naar Spijkenisse. Deze werkzaamheden zijn uitgevoerd door de RET, Strukton, Siemens en Cegelec Railinfra.

Spoorbeveiliging Edit

Ter voorkoming van botsingen tussen de sneltrams en andere voertuigen of personen zijn er diverse veiligheidsmaatregelen bij RandstadRail gemaakt.

  • Voor 45 miljoen euro hebben de bedrijven Grontmij in Den Haag en Siemens/BAM op het overige traject een beveiligingssysteem aangelegd. De eerste periode na de ingebruikname van de Zoetermeerse lijn werd op een gedeelte van het traject op zicht gereden. De maximumsnelheid was daardoor beperkt tot 70 km/h. Het beveiligingssysteem is zo ingericht dat de trams automatisch remmen bij een overschrijding van de maximumsnelheid of bij door rood rijden. RandstadRail telt buiten het stadstraject in Den Haag 66 wisselverbindingen.
Randstadrail Leidschendam-Voorburg

Een hek als beveiliging tussen de sporen bij Station Leidschendam-Voorburg.

  • Op het traject tussen Den Haag Laan van NOI en Zoetermeer is ter hoogte van de laaggelegen perrons tussen de sporen een hek geplaatst. Dit hek moet personen ervan weerhouden om het spoor over te steken, wat aanrijdingen kan veroorzaken. Het oversteken is tevens als overtreding strafbaar gesteld met een boete van 60 euro.
  • Men maakt gebruik van het spoorbeveiligingssysteem ZUB 222c. Dit systeem wordt ook toegepast in Stuttgart en Santo Domingo. Az S 350 U is het assenteller-systeem van Siemens dat voor de bezet meldingen wordt gebruikt.
  • Calamiteitenorganisatie RandstadRail (CARR). In juli 2006 is de Calamiteitenorganisatie RandstadRail ontwikkeld en is er een Calamiteitenplan opgesteld.

Ombouwperiode en ingebruikname Edit

Afscheid oude spoorlijnen Edit

Op 25 mei 2006 werd er officieel afscheid genomen van de Zoetermeer Stadslijn en Hofpleinlijn. Op laatstgenoemde lijn werden extra ritten gereden met divers materieel. Op 3 juni 2006 werden beide spoorlijnen buiten gebruik gesteld. Reeds eerder werden diverse palen en borden verwijderd. De laatste treinritten op beide lijnen werden voor belangstellenden gereserveerd.

RandstadRail vervangend busvervoer Edit

In de periode dat er geen treinen meer reden en RandstadRail nog niet in gebruik was, werd er gebruikgemaakt van busdiensten. Er reed een aantal lijnen op verscheidene trajecten. Reizigers tussen Den Haag en Zoetermeer Centrum-West konden gebruikmaken van een snelbuslijn 5 tussen beide plaatsen. Op Zoetermeer Centrum-West kon worden overgestapt op andere buslijnen naar de diverse stopplaatsen in Zoetermeer. Tussen Den Haag en Rotterdam reed buslijn 8.

Deze diensten werden gereden door HTM. Dit bedrijf huurde daarvoor divers materieel en ook buitenlands personeel in, maar reed ook diensten met eigen bussen.

Gedeeltelijke ingebruikname Edit

Op 3 september 2006 zou RandstadRail volgens de oorspronkelijke planning gaan rijden. Door tegenslagen met de stroomvoorziening was er onvoldoende tijd geweest om de veiligheid van het spoor en de voertuigen te testen, daarom besloten het stadsgewest Haaglanden en de stadsregio Rotterdam de start van RandstadRail uit te stellen.

Op 10 september werd metrolijn E ( toen nog Erasmuslijn) gedeeltelijk in gebruik genomen op het traject Rotterdam Hofplein - Nootdorp.

Problemen met ingebruikname Edit

De ingebruikname van de nieuwe lijnen van RandstadRail verliep problematisch. De invoering van RandstadRail leidde ertoe dat reizigers werden geconfronteerd met de langste exploitatieverstoring in Nederland sinds 1945: gedurende 17 maanden na het beëindigen van de exploitatie door de Nederlandse Spoorwegen en 14 maanden na de geplande opleveringsdatum waren reizigers tussen Den Haag en Zoetermeer op vervangend busvervoer aangewezen. Een kort overzicht met de belangrijkste punten volgt onderstaand:

2006

  • Op 29 oktober was RandstadRail 4 gaan rijden op het traject Oosterheem (Javalaan) - Monstersestraat. Deze exploitatie bleef last houden van storingen. Vervangende busdiensten bleven voor het vervoer op de overige trajecten zorgen.
  • Op 3 november en 4 november ontspoorde een voertuig van RandstadRail vlakbij Den Haag Centraal. Later bleek dat dit was veroorzaakt door slijtage aan het spoor.
  • Op 11 november ging metrolijn E rijden op het traject Rotterdam Hofplein – Den Haag Centraal.
  • Na twee ontsporingen op 29 november bij Forepark (RET materieel) en nabij Ternoot (HTM materieel) werd al het verkeer van RandstadRail door de Inspectie Verkeer en Waterstaat (IVW) tot nader order stilgelegd. Alleen metrolijn E mocht blijven rijden op het trajectgedeelte Rotterdam Hofplein – Nootdorp. Het metrostel van de RET was ontspoord vanwege een defect aan een wissel. De tram van de HTM was waarschijnlijk ontspoord vanwege de te geringe bewegingsruimte tussen de wielen en de rails. Reizigers werden vervoerd met vervangend busvervoer.

2007

  • Op 12 januari 2007 werd bekend dat nabij halte Ternoot een deel van het spoor vervangen moest worden. Daarnaast waren er in ten minste tien wissels beschadigingen ontdekt. In Zoetermeer waren veel klachten over het vervangend vervoer, dat naar schatting € 150.000 à 200.000 per week kostte, inclusief gederfde inkomsten.
  • Op 12 februari werd RandstadRail 3 in gebruik genomen op het traject Loosduinen - Centraal Station.
  • Op 8 mei kwam een rapport van de IVW uit (het onderzoek was uitgevoerd door TNO): de controle op de veiligheid was 'in brede zin' niet in orde. Wissels waren bij de aanleg al beschadigd geraakt, wat niet opgemerkt was, bij de verkeersleiding waren veel technische storingen en de training van de dienstleiders was onvoldoende. Daarbij was er een gebrekkige communicatie tussen bestuurders en dienstleiders.
  • Op 16 mei werd RandstadRail 4 in gebruik genomen op het traject Centraal Station – De Uithof.
  • Op 3 september ging metrolijn E weer met passagiers rijden op het gehele traject Rotterdam Hofplein - Den Haag Centraal. Tegelijk werd ook de nieuwe halte Forepark in gebruik genomen.

Vanaf 8 oktober bereed RandstadRail 4 het gehele traject De Uithof – Zoetermeer Javalaan.

  • Op 20 oktober nam RandstadRail 3 het trajectgedeelte Den Haag Centraal – Zoetermeer Seghwaert in gebruik. Vanaf 27 oktober bereed deze lijn het gehele traject Loosduinen – Zoetermeer Centrum-West.

Het vervangende busvervoer bleef nog deels rijden in Zoetermeer, tot 2 november. Door de ondervonden misère stond in die periode RandstadRail in het Zoetermeerse bekend als RampstadRail.

Exploitatie Edit

Lijnen Edit

RandstadRail bestaat uit een zevental lijnen: een tramlijn van Den Haag naar Leidschendam (RandstadRail 2), twee tramlijnen van Den Haag naar Zoetermeer (RandstadRail 3 en 4), een tramlijn van Leidschendam naar Delft (RandstadRail 19), metrolijn E tussen Rotterdam Slinge en Den Haag Centraal en buslijn 170 over de ZoRo-bus tussen Zoetermeer en Rodenrijs. De lijnen 2, 3, 4 en 19 worden geëxploiteerd door de Haagse vervoermaatschappij HTM. Metrolijn E en de buslijnen 170 door de Rotterdamse vervoermaatschappij RET.

Op alle lijnen is het verplicht met de OV-chipkaart te reizen. Voor de metrolijn E is het in- en uitchecken op de stations, terwijl voor de lijnen 2, 3, 4, 19 en 170 dit in het voertuig plaatsvindt. De trams van RandstadRail zijn voorzien van een kaartautomaat waar ook papieren vervoersbewijzen te koop zijn. De metrolijn is alleen toegankelijk voor reizigers met een OV-chipkaart. In de bussen kunnen bij de buschauffeur kaartjes worden gekocht

In de railvoertuigen van RandstadRail mogen reizigers, ook in de binnenstad van Den Haag, na zeven uur 's avonds gratis hun fiets meenemen. Deze regels zijn conform aan die van de Rotterdamse metro. Een uitzondering wordt gemaakt bij drukke evenementen.

RandstadRail 2 (Kraayenstein - Leidschendam Leidsenhage) Edit

RandstadRail 2 is ingesteld op het traject Kraayenstein (Kraayensteinlaan) - Leidschendam Leidsenhage (MCH Antoniushove). Dit traject is overgenomen van de voormalige Haagse tramlijn 2 die opgeheven is na ingebruikname van RandstadRail 2.

Door de stagnatie van de Oosterheemverlenging en de matige vervoersgroei was er een tijdelijk overschot aan RandstadRail-voertuigen. Om deze trams nuttig te kunnen inzetten werd besloten tramlijn 2 aan te passen voor RandstadRail-voertuigen en die aldaar in te zetten. Deze werkzaamheden zijn in 2011 uitgevoerd. Vanaf 23 april 2012 werd de dienstregeling op deze lijn overdag uitgevoerd als RandstadRail. In de praktijk verliep de omwisseling van GTL naar RR niet geheel volgens planning. De eerste dag reden er al na 17:00 geen RR-voertuigen meer. Ook op 24 april 2012 reden de RR/GTL diensten nog niet zoals gepland, door een storing in de tramtunnel. In verband met werkzaamheden op het Centraal Station werd de oude route door de binnenstad 's avonds na 22.15 uur nog tot 6 januari 2013 gereden met GTL-trams.

Niet alle haltes aan deze lijn zijn al omgebouwd en/of geschikt voor rolstoelgebruik.

Frequentie: Lijn 2 rijdt in de vroege ochtend elke 15 minuten, overdag elke 10 minuten en in de avond elke 15 minuten.

RandstadRail 3 (Den Haag Loosduinen - Zoetermeer Centrum-West) Edit

RandstadRail 3 is ingesteld op het traject Loosduinen (Arnold Spoelplein) - Zoetermeer (Centrum West). Dit traject is een combinatie van twee lijnen. Het trajectgedeelte Arnold Spoelplein - Centraal Station is overgenomen van de voormalige Haagse tramlijn 3 die opgeheven is na ingebruikname van RandstadRail 3. Het trajectgedeelte Centraal Station – Centrum West (Zoetermeer) is overgenomen van de Zoetermeer Stadslijn, een voormalige NS-spoorlijn die opgeheven is op 3 juni 2006. Er is voor RandstadRail 3 één nieuwe tracédeel gebouwd: tussen het Ternootviaduct en station Laan van Nieuw Oost-Indië is de Netkous als verbinding aangelegd (mede gebruikt door RandstadRail 4).

Frequentie: Lijn 3 rijdt in de vroege ochtend elke 15 minuten, overdag elke 10 minuten en in de avond elke 15 minuten.
Sinds 20 oktober 2008 wordt de lijn in de spits ondersteund door lijn 3K(ort), welke sinds 11 december 2011 lijn 3 heet, die rijdt tussen De Savornin Lohmanplein en Centraal Station. Deze keert op het keerspoor in Centraal station. Om dit keerspoor te bereiken rijden de versterkingsdiensten op de middensporen van de halte Centraal Station, die de RandstadRail-voertuigen normaal niet gebruiken. Op dit traject rijdt in de spits elke 5 minuten een tram.

RandstadRail 4 (Den Haag De Uithof - Zoetermeer Javalaan) Edit

RandstadRail 4 is ingesteld op het traject Den Haag (De Uithof) - Zoetermeer (Javalaan). Dit traject is een combinatie van twee lijnen. Het trajectgedeelte De Uithof – Leyenburg is overgenomen van de Haagse lijn 6 die ingekort is na ingebruikname van RandstadRail 4. Het trajectgedeelte Centraal Station – Zoetermeer Seghwaert is overgenomen van de Zoetermeer Stadslijn, een voormalige NS-spoorlijn die opgeheven is op 3 juni 2006. Er zijn voor RandstadRail 4 drie nieuwe tracédelen gebouwd. Op de Apeldoornselaan is een verbinding gemaakt tussen de Escamplaan en de Loosduinseweg, tussen het Ternootviaduct en Station Laan van NOI is de Netkous als verbinding aangelegd (mede gebruikt door RandstadRail 3) en in Zoetermeer is een verlenging Seghwaert – Javalaan aangelegd.

Frequentie: Lijn 4 rijdt in de vroege ochtend elke 15 minuten, overdag elke 10 minuten en in de avond elke 15 minuten.
Sinds 20 oktober 2008 wordt de lijn in de spits ondersteund door lijn 4K(ort), welke sinds 11 december 2011 lijn 4 heet, die rijdt tussen de Monstersestraat in Den Haag en Zoetermeer Oosterheem. Op dit traject rijdt in de spits elke 5 minuten een dubbele (gekoppelde) tram, op het gemeenschappelijke traject met lijn 3 tussen de tramtunnel en Seghwaert gemiddeld elke 2,5 minuut.

RandstadRail 19 (Leidschendam Leidsenhage - Delft Noord) Edit

RandstadRail 19 is ingesteld op het traject Leidschendam Leidsenhage (MCH Antoniushove) - Delft Noord (Nieuwe Plantage). Dit traject is een tijdelijke overname van de Haagse tramlijn 19, die zal weer terugkeren vanaf december 2015.

De reden voor een tijdelijke ombouw is om tramlijn 19 niet verder te laten rijden naar Delft Tanthof. De kosten voor de verbouwing van de haltes voorbij Delft Station zijn niet zinvol en vanwege de verlenging naar Delft TU Wijk, die in december 2015 plaats zal vinden. Als gevolg hiervan werd er besloten om een kopeindpunt te laten plaatsen bij Delft Nieuwe Plantage. Bij Delft Station kan dat echter niet door werkzaamheden. Ook werd er een kopeindpunt aangelegd bij MCH Antonioushove. Deze werkzaamheden zijn in 2012 en 2013 uitgevoerd.

Niet alle haltes aan deze lijn zijn geschikt voor rolstoelgebruik.

Frequentie: Lijn 19 rijdt elke dag iedere 15 minuten.

Omleidingsroutes Edit

Indien het traject bij het Centraal Station en de bijhorende tramtunnel buiten dienst is, worden de RandstadRaillijnen geknipt. Alle trams uit Zoetermeer en Leidschendam keren dan bij Laan van NOI. Aan de stadszijde worden RandstadRail 3 en 4 in de stille uren (avondomleidingen) gekeerd op de Prinsengracht op het perron Brouwersgracht richting stad. Als verbinding rijdt tramlijn 6 dan de binnenstadlus. Tijdens de spits en drukkere uren is de Prinsengracht te druk om als keerpunt te dienen en worden de RandstadRail 3 en 4 aan elkaar gekoppeld door middel van de aansluitboog Loosduinseweg - Noord-West-Buitensingel. RandstadRail 2 heeft verschillende keermogelijkheden: Thorbeckelaan, Monstersestraat, Station Laan van NOI, Voorburg 't Loo en Essesteijn vanuit Kraayenstein of Leidschendam. Een gedeelte van het traject wordt tijdelijk opgeheven. RandstadRail 19 kan alleen bij Weidevogellaan gekeerd worden vanuit Leidschendam of Delft. Een andere gedeelte van het traject wordt tijdelijk opgeheven.

Bij werkzaamheden op de Krakeling (de lus) in Zoetermeer rijden de trams van lijn 3 meestal de lus maar in één richting, zodat het ander spoor vrij is om werkzaamheden uit te voeren. In Zoetermeer wordt er dan niet gekeerd maar doorgereden zoals vroeger de treinen reden.

Reizigersaantallen Edit

Een van de doelen van RandstadRail was het aantal reizigers te vergroten en de verkeersdruk op de omliggende wegen te verlagen. In 2000 was het plan in 2010 driemaal zoveel reizigers te vervoer als in 2000: 42.000 per dag op de Zoetermeerlijn en 32.000 per dag op de Hofpleinlijn. Hiermee zou de kostendekkingsgraad stijgen van 37 naar 50 procent.

RandstadRail 3 en 4 Edit

In maart 2008 heeft de HTM op een gemiddelde werkdag het aantal reizigers geteld op de lijnen 3 en 4.

Op het traject tussen Zoetermeer en Den Haag reisden in het trein-tijdperk dagelijks ongeveer 17.000 reizigers. Na de ombouw is het aantal reizigers toegenomen tot 27.000 reizigers, maar dat is mede te verklaren door de nieuwe tak naar Oosterheem. Op het stadstraject in Den Haag is het aantal reizigers achtergebleven bij de verwachtingen. Door de frequentieverhoging in oktober 2008 hoopt de HTM dat de reizgersaantallen groter worden.

Uit cijfers gepubliceerd in januari 2009 komen andere reizigersaantallen naar voren. Daaruit blijkt dat in maart 2008 75.000 reizigers gebruikmaakten van RandstadRail 3 en 4. In het najaar was dit opgelopen tot 94.000 reizigers per dag.

Materieel Edit

RandstadRail 2, 3, 4 en 19 Edit

PijlrechtsZie ook: Haagse RegioCitadis

Op de lijnen 2, 3, 4 en 19 tussen Den Haag Zuid-West/Delft en Leidschendam/Zoetermeer, alsmede op de spitslijnen rijden de RegioCitadis trams van de Franse fabrikant Alstom. Deze voertuigen houden het midden tussen een tram en een trein ("tramtrein") met een 70% lage vloer en een breedte van 2,65 m. Er zijn 72 stuks, die zijn afgeleverd tussen maart 2006 en april 2007 en 2010-2011. De trams kunnen tot twee stellen gekoppeld rijden. In Zoetermeer en het stadstraject tot Monstersestraat laten de haltes exploitatie met gekoppelde trams toe. Gekoppelde trams rijden vooralsnog nog alleen in de spits op lijn 4.

Controle Edit

Op de RandstadRail-voertuigen van de HTM komen controleurs, waarvan een deel buitengewone opsporingsambtenaren (BOA's) worden en uitgerust worden met handboeien. De openbaar-vervoerbedrijven van Amsterdam (GVB) en Rotterdam (RET) werken al langer met deze uitrusting voor hun controleurs. Uit kostenoogpunt vindt controle steekproefsgewijs plaats.

Toekomstige ontwikkelingen Edit

Verlenging Oosterheemtracé naar Bleizo Edit

RandstadRail 4 wordt verlengd naar Bleizo. Het eerste gedeelte is al grotendeels gereed, maar aan het laatste deel tot aan de Spoorlijn Gouda - Den Haag moet nog begonnen worden. Dit is afhankelijk van akkoord over de aanleg van een halte aan de spoorlijn.

RandstadRail tweede fase Edit

Er is een verkennende studie ('Openbaar Vervoer naar een hoger plan; RandstadRail tweede fase') gemaakt naar de mogelijke uitbreiding van het RandstadRail. Dit rapport is opgesteld door Arcadis, in opdracht van de Dienst Stedelijke Ontwikkeling van de gemeente Den Haag en het Stadsgewest Haaglanden, en is 17 oktober 2006 uitgekomen. Dit project wordt verder uitgewerkt onder de naam Netwerk RandstadRail.

Er wordt een aantal maatregelen voorgesteld om het OV-net in het gewest Haaglanden uit te breiden. Het regionale net van de eerste fase van RandstadRail met regionale NS-lijnen wordt aangevuld met drie tramlijnen van RandstadRail (zoals voorgesteld de huidige Haagse tramlijnen 1, 9 en 11). Regionale gebieden die nu onvoldoende bereikbaar zijn worden verbonden met de lijnen van RandstadRail door hoogwaardige buslijnen. Op het hele regionale en lokale OV-net worden verbeteringen aangebracht, zoals overstapmogelijkheden, hogere frequentie en goede doorstroming in en rond het centrum. Deze tramlijnen worden omgebouwd voor brede tweerichtingtrams die echter niet geschikt zullen zijn voor de Zoetermeerse lijnen. (ze zijn lichter, minder botsproef en een lagere maximum snelheid) Omgekeerd kunnen Randstadrailtrams ook niet op de aangepaste lijnen rijden. Strikt genomen zijn deze aangepaste tramlijnen behalve de tramlijn 2, geen Randstadraillijnen. Wel is er een kwaliteitsprong. Tram van RandstadRail zullen in de toekomst wel bovengrondse omleidingsroutes in de binnenstad gaan gebruiken indien de tunnel buiten gebruik is.

Trivia Edit

Externe links Edit


Flag of the Netherlands Rotterdam RET

Tramlijnen: 2 · 4 · 7 · 8 · 20 · 21 · 23 · 24 · 25 · 12


Voormalige tramlijnen: 1 · 3 · 4A · 4B · 5 · 6 · 9 · 10 · 11 · 12A · 13 · 14 · 15 · 16 · 17 · 18 · 19 · 22 · 29


Eindpunten: Beverwaard · Carnisselande · NSM-grootCentraal Station · Charlois · De Esch · Holy · Keizerswaard · Kleiweg · M-grootMarconiplein · Molenlaan · Schiebroek · Spangen · NSStation Lombardijen · Willemsplein · Woudestein · Woudhoek


Overige locaties: 1e Middellandstraat A Aelbrechtsplein · Akkeroord · Antonius IJsselmonde · Avenue Carnisse · Avenue Carre · Avenue Concordia B Beijerlandselaan · Benthuizerstraat · Bentincklaan · Bentinckplein · Bergpolderplein · Bergse Dorpsstraat · Bergse Plaslaan · Bergweg · Beukendaal · M-grootBeurs · Beverwaardseweg · Bloemkwekersstraat · Boergoensestraat · Boergoensevliet · Boezemsingel · Boezemstraat · Boezemweg · Bredenoord · Bree · Breeplein · Brielselaan (halte) · Brielselaan (straat) · Burgemeester F.H. van Kempensingel · Burgemeester Le Fèvre de Montignyplein · Burgemeester van Walsumweg C Churchillplein · Claes de Vrieselaan Noord/Zuid · CNA Looslaan · Coolsingel · Crooswijk · Crooswijksestraat · Croystraat D M-grootDelfshaven · Delftseplein · Diergaarde Blijdorp · Donkersingel · Dordtsestraatweg · Dorpsweg · Dwarsdijk E M-grootEendrachtsplein · Eendrachtsweg · Erasmusbrug · Essenlaan · Eudokiaplein F Feyenoord Stadion · Frans Bekkerstraat G G.J. de Jonghweg · Gaesbeekstraat · Goudsesingel · 's-Gravendijkwal · 's-Gravenwetering · Groene Hilledijk · Groene Tuin · Groene Wetering · Groenezoom · Groeninx van Zoelenlaan · Grondherenstraat · Grote Hagen H Heemraadsplein · Heer Bokelweg · Henegouwerlaan · Het Witte Dorp · Hillevliet · Hofdijk · Hofplein · Hogenbanweg · Honingerdijk · Hooidrift · Hudsonplein · Huygensstraat J Jericholaan · Jonker Fransstraat K Katshoek · Keizerstraat · Kerstendijk · Kievitslaan · Kipstraat · Kootsekade · Kreekhuizenlaan · Kruisplein L Laan op Zuid · Laan van Nooitgedacht · Lage Erfbrug · Lage Filterweg · Langegeer · Langenhorst · Larikslaan · M-grootLeuvehaven · Liduinaplein · Lijnbaan · Linker Rottekade · Lisplein · Lommerrijk M Maasstraat · Mariniersweg · Mathenesserbrug · Mathenesserlaan · Mathenesserplein · Mauritsweg · Mecklenburglaan · Meent · Meerwede · Meidoornsingel · Meidoornweide · Meijersplein · M-grootMelanchthonweg‎ · M-grootMetrostation Maashaven · Middeldijkerplein · Middellandstraat · Mijnsherenlaan · Molenvliet · Museumpark N Nassaukade · Nieuwe Binnenweg · Noorderbrug · Noorderhelling · Noorderbrug O Oostkousdijk · M-grootOostplein · Oostzeedijk · Oranjeboomstraat · Oude Plantage · Oude Watering P P+R Beverwaard · P.C. Hooftplein · Paasweide · Parksluizen · Pelgrimsstraat · Peppelweg · Pieter de Hoochweg · Pijperstraat · Pleinweg · Pompenburg · Poortstraat · Prinsenplein · Proveniersplein · Putsebocht (halte) · Putsebocht (straat) · Putselaan R Randweg · Reyerdijk · Ruigeplaatbrug · Ruilstraat S Sandelingplein · Scheepstimmermanslaan · Schiedamsedijk · Schiedamseweg · Schiekade · Schieweg · Schinnenbaan · Sint Franciscus Gasthuis · Slaghekstraat · Smeetslandsedijk · Soetendaalseweg · Spanjaardstraat · Spinozaweg · Stadhoudersweg · Statentunnel · M-grootStadhuis · Stadionweg · NSM-grootStation Blaak · NSStation Lombardijen · NSStation Noord · Stationssingel · Straatweg T Tiendplein · Trambrug V Van Aerssenlaan · Van Blommesteynweg · Van den Hoonaardstraat · Van der Takstraat · Van Duylstraat · Varkenoordse viaduct · Vasteland · Verlengde Willemsbrug · Vierambachtsstraat · Vlietlaan · M-grootVoorschoterlaan · Vollenhovenstraat · Vrijenburg · Vrijenburgerbos · Vroesenpark W Walenburgerweg · Waterkant · Weena · Westplein · Wilgenlei · Wilgenplaslaan · M-grootWilhelminaplein · Willemsbrug · Willemskade · Witte de Withstraat · Wolphaertsbocht Z Zaagmolenbrug · Zaagmolenstraat · Zeilmakersstraat · Zwaanshals


Schiedam: B Bachplein · Boeier · Bospad · Broersvest D Delflandseweg G 's-Gravenlandseweg H Hof van Spaland K Koemarkt P Parkweg · Piersonstraat · Prinses Beatrixlaan R Rotterdamsedijk S Scheepvaartweg · Schubertplein · NSStation Nieuwland · NSM-grootStation Schiedam Centrum


Vlaardingen: D De Loper O Over de Dammen P Parijslaan


Remise Beverwaard · Remise Delfshaven · Remise Hilledijk · Remise Hillegersberg · Remise Kleiweg · Remise Kralingen


Flag of the Netherlands Den Haag HTM

Tramlijnen: 1 · 2 · 3 · 4 · 5 · 6 · 9 · 11 · 12 · 15 · 16 · 17 · 19


Tijdelijke tramlijnen: 7 · 20 · 29 · 31 · 51 · 54 · 59 · 61 · 65


Voormalige tramlijnen: 7 · 8 · 10 · 13 · 14 · 20 · 21 · 36 · 37 · A · · · · I⁴ · I⁵


Eindpunten: NSCentraal Station · De Uithof · NSDelft Station · Delft Tanthof · Duindorp · Kraayenstein · Leidschendam Leidsenhage · Leidschendam Noord · Leyenburg · Loosduinen · Nootdorp Centrum · Scheveningen Zwarte Pad · Scheveningen Zeerust · Statenkwartier · NSStation HS · Vrederust · Wateringen · Zoetermeer Centrum West · Zoetermeer Javalaan


Overige locaties: A Adriaan Goekooplaan · Aegonplein · Alberdingk Thijmstraat · Alexanderstraat · Anna Bijnslaan · Anthony Fokkersingel · Apeldoornselaan · Appelstraat · Ary van der Spuyweg · Azaleaplein B Badhuiskade · Beatrixkwartier · Beethovenlaan · Beresteinlaan Noord/Zuid · Betje Wolffstraat · Bierkade · Boreelstraat · Bouwlustlaan · Brouwersgracht · Buitenhof · Buitentuinen · Burgemeester Elsenlaan‎ · Burgemeester Hovylaan C Cannenburglaan · Carel Reinierszkade · Cartesiusstraat · Castricumplein · Circustheater · Conradkade · Copernicusplein · Cremerweg D De La Reyweg · De Rade · De Savornin-Lohmanplein · Dedemsvaartweg · Delftselaan · Delftweg · Dierenselaan · Doornstraat · Dr. Kuyperstraat · Dr. van Welylaan · Duinstraat Oost/West · Duivelandsestraat · Dynamostraat E Edisonstraat · Eisenhouwerlaan · Elandstraat Oost/West · Erasmusplein F Fahrenheitstraat Noord/Zuid · Fluwelen Burgwal · Forepark · Frankenslag Oost/West · Frederik Hendriklaan G Geestbrugweg · Gemeentemuseum/Museon · Genestetlaan · Geysterenweg · Gheijnstraat · Goudenregenplein · Goudenregenstraat · Goudriaankade · Graaf Willem de Rijkelaan · Gravenstraat · Groot Hertoginnelaan Oost/West · Grote Markt · Gruttosingel H Haagse Markt · Haagweg · Hardenbroekstraat · Heeswijkplein · Heliotrooplaan · Heuvelweg · Hobbemaplein · Hobbemastraat · Hoefbladlaan · Hoefkade · Hofweg · Hofzichtlaan · Hoge Veld · Houtrust J Jacob Catsstraat · Jan van der Heijdenstraat · Javabrug · Javastraat · Jonckbloetplein · Jurriaan Kokstraat K Kalvermarkt · Kamperfoeliestraat · Kanaalweg · Kapelaan Meereboerweg · Keizerstraat · Kerkplein · Klaverveld · Kneuterdijk · Kompasstraat · Koningskade · Kurhaus L Laakkade/weg · Laan Copes van Cattenburch · Laan van Eik en Duinen · Laan van 's-Gravenmade · Laan van Hoornwijck · Laan van Meerdervoort · Laan van Middenburg · Laan van Nieuw Oost Indië · Laan van Nootdorp · Laan van Wateringse Veld · Laan van Ypenburg · Lage Veld · Lanen · Leeghwaterplein · Leggelostraat · Leyweg · Lijnbaan · Loevesteinlaan Noord/Zuid · Loosduinsekade · Loosduinseweg Oost/West · Loosduinse Hoofdstraat · Loudonstraat M Madurodam · Malieveld · Margarethaland · Mauritskade · MCH Westeinde · Meppelweg · Moerweg · Moerwijk · Monnickendamplein · Monstersestraat · Mozartlaan · Muurbloemweg N Nieuwe Duinweg · Nieuwendamlaan · Nootdorpse Landingslaan · Noordwal · Noordwest Buitensingel · Nunspeetlaan O Om en Bij · Oosteinde · Oostinje · Oranjelaan · Oude Middenweg · Oudemansstraat P Parallelweg · Parijsplein · Parkstraat · Paul Krugerlaan · Paul Krugerplein · Pisuissestraat · Plein 1813 · Prins Mauritslaan · Prins Willemstraat · Prinses Mariannelaan R Reigersbergenweg · Remmersteinstraat · Revalidatiecentrum · Rijnstraat · Rijswijkseplein Noord/Zuid · Riouwstraat · Riviervischmarkt · Rotterdamseweg S Schedeldoekshaven · Scheveningse Slag · Scholekstersingel · Sijtwendetunnel · Sir Winston Churchilllaan · Sportlaan · Spui · Statenlaan · Statenplein · NSStation HS · NSStation Laan van NOI · NSStation Leidschenveen · NSStation Mariahoeve · NSStation Moerwijk · NSStation Ypenburg · Stationsweg · Steenwijklaan · Steijnlaan · Stevinstraat · Stuyvesantplein · Stuyvesantstraat T Teijlerstraat · Ternoot · Tholensestraat · Thorbeckelaan · Tienhovenselaan · Torenstraat · Tournooiveld · Torenstraat‎ · Turfmarkt · V Vaillantlaan · Valkenbosplein · Van Boetzelaerlaan · Van Musschenbroekstraat · Van Speijkstraat Oost/West · Van Zeggelenlaan · Vlamenburg · Vondelstraat · NSVoorburg Station · Vrederustlaan · Vredespaleis · Vuurbaakstraat W Wagenaarweg · Waldeck Pyrmontkade · Walnootstraat · Weidevogellaan · Weimarstraat Oost/West · Westeinde · Weteringkade‎ · Weteringplein · Wijnhaven · Willem de Zwijgerlaan · World Forum · Wouwermanstraat Y Ypenburg Centrum · Ypenburgse Stationsweg Z Zieken · Zonnebloemstraat · Zuidwoldepad


Delft: B Bikolaan · Brasserskade · Broekmolenweg D NSDelft Station · Diepenbrockstraat H Hovenpassage K Krakeelpolderweg M Martinus Nijhofflaan N Nieuwe Plantage P Phoenixstraat · Prinsenhof R Reineveldbrug S Sadatweg V Van der Slootsingel · Vrijenbanselaan W Wateringsevest · Westvest


Leidschendam: B Burgemeester Kolfschotenlaan K Kastelenring L Leidsenhage N Noordsingel W Weigelia


Rijswijk: A Admiraal Helfrichsingel · Aletta Jacobsstraat B Broekpolder E Eikelenburg G 's-Gravenmade · Generaal Spoorlaan H Handelskade · Herenstraat · Hoornbrug I In de Bogaard P Patentlaan S NSStation Rijswijk T Treubstraat V Van Vredenburchweg · Verffabriek · Vlietbrug · Volmerlaan W Weidedreef


Voorburg: B Bruijnings Ingenhoeslaan E Elzendreef · Essesteijn G Geestbrug K Koningin Julianalaan L Leidschendam-Voorburg M Mgr. van Steelaan‎ O Oosteinde P Prinses Beatrixlaan V Voorburg 't Loo


Wateringen: M Middenweg


Zoetermeer: B Buytenweg D De Leyens · Delftsewallen · Dorp · NSDriemanspolder L Leidsewallen M Meerzicht O Oosterheem P Palenstein S Seghwaert · Stadhuis V Voorweg Hoog · Voorweg Laag W Willem Dreeslaan


Remise Frans Halsstraat · Remise Lijsterbesstraat · Remise Scheveningen · Remise Zichtenburg

Community content is available under CC-BY-SA unless otherwise noted.